Europejska polityka adaptacyjna

backbutton

Strategia UE w zakresie przystosowania się do zmiany klimaty

Dokument z Dnia 16.04.2013 – wersja PDF

  1. Wprowadzenie: sprostanie wyzwaniom związanym ze zmianą klimatu

(…) W celu uniknięcia najpoważniejszych zagrożeń związanych ze zmianą klimatu, a zwłaszcza nieodwracalnych skutków na wielką skalę, globalne ocieplenie powinno zostać ograniczone do maksymalnie 2° C powyżej poziomu sprzed epoki przemysłowej. (…)

Niezależnie od scenariuszy ocieplenia i skuteczności działań łagodzących, wpływ zmiany klimatu będzie w najbliższych dziesięcioleciach coraz bardziej odczuwalny ze względu na opóźnione skutki wcześniejszych i obecnych emisji gazów cieplarnianych. (…)

Biorąc pod uwagę szczególny charakter skutków zmiany klimatu na terytorium UE i ich szeroki zakres, środki w zakresie przystosowania muszą zostać podjęte na wszystkich poziomach – lokalnym, regionalnym i krajowym. (…)

 

  1. Obecne i przewidywane skutki zmian klimatu w UE

W ciągu ostatniej dekady (2002-2011)temperatura powierzchni gruntów w Europie wynosiła średni 1,3° C powyżej poziomu sprzed epoki przemysłowej, co oznacza, że wzrost temperatury w Europie przebiega szybciej w porównaniu ze średnia światową. (…)

Skutki zmian klimatu różnią się w całej UE, zależnie od warunków społeczno-ekonomicznych, geograficznych i klimatycznych. (…) Zmiana klimatu będzie mieć konsekwencje da dostępności podstawowych zasobów naturalnych (woda, gleba), prowadząc do istotnych zmian w warunkach prowadzenia działalności rolnej i produkcji przemysłowej w niektórych dziedzinach. (…)

Powstrzymanie się od działań lub ich opóźnianie może zagrozić spójności Unii Europejskiej.
Przewiduje się również, że skutki zmiany klimatu przyczynią się do zwiększenia różnic społecznych w całej UE. Musimy zwrócić szczególną uwagę na grupy społeczne i regiony, które są najbardziej narażone i już teraz znajdują się w trudnej sytuacji (np. poprzez zły stan zdrowia, niskie dochody, nieodpowiednie warunki mieszkaniowe, brak mobilności).

Szacuje się, że minimalne koszty nieprzystosowania się do zmiany klimatu wyniosą od 100 mld EUR rocznie w 2020 r. do 250 mld EUR w roku 2050 dla UE jako całości. Pomiędzy 1980 a 2011 r. bezpośrednie straty gospodarcze w UE w związku z powodziami wyniosły ponad 90 mld EUR. Kwota wzrośnie, ponieważ roczny koszt powstałych na skutek powodzi rzecznych szacuje się na 20 mld EUR do 2020 r. i 46 mld EUR do 2050 r.

Koszty społeczne związane ze zmiana klimatu również mogą być znaczne. W okresie 1980-2011 w powodziach w UE zginęło ponad 2500 osób, a ich skutki dotknęły 5,5 mln osób. (…)

 

  1. Odpowiedź: strategia w zakresie przystosowania dla UE

W Białej Księdze z 2009 r. „Adaptacja do zmian klimatu: europejskie ramy działania” określono szereg środków, które w znacznej części już wdrożono. Kluczowym osiągnięciem była internetowa europejska platforma przystosowania się do zmiany klimatu (http://climate-adapt.eea.europa.eu) uruchomiona w marcu 2012 r. (…)

Do chwili obecnej 15 państw członkowskich przyjęło strategie przystosowawcze. W pozostałych krajach są przygotowywane. (…)

Istnieją liczne przykłady wspólnych projektów adaptacyjnych między krajami lub miastami europejskimi, z których część jest współfinansowana przez UE, np. przez program LIFE (http://ec.europa.eu/environment/life/).

W szczególności w ramach polityki spójności współfinansowanych jest wiele programów trans granicznych, ponadnarodowych i międzyregionalnych oraz projektów w dziedzinie przystosowania się do zmiany klimatu, w tym w ramach strategii mikroregionalnych UE w regionie Dunaju i na Morzu Bałtyckim. Niektóre miasta przyjęły kompleksowe strategie przystosowawcze lub szczegółowe plany działania (np. w zakresie zapobiegania zagrożeniom, powodzi lub gospodarki wodnej) albo właśnie je przyjmują (http://www.eea.europa.eu/publications/urban-adaptation-to-climate-change). (…)

Niniejsza strategia uwzględnia skutki zmiany klimatu na świecie, takie jak zakłócenia łańcuchów dostaw lub utrudniony dostęp do surowców, energii i zaopatrzenia w żywność, oraz ich konsekwencje dla UE. Dialog i współpraca UE z krajami sąsiadującymi oraz krajami rozwijającymi się w zakresie zagadnień związanych z przystosowaniem są prowadzone w ramach polityki rozszerzenia oraz europejskiej polityki sąsiedztwa, jak również polityki UE w zakresie współpracy na rzecz rozwoju. (…)

 

  1. Cele strategii

Ogólnym celem unijnej strategii w zakresie przystosowania jest przyczynianie się do tego, by Europa była bardziej odporna na zmianę klimatu. Oznacza to zwiększenie gotowości i zdolności do reagowania na skutki zmiany klimatu na szczeblu lokalnym, regionalnym, krajowym i unijnym, opracowanie spójnego podejścia i poprawę koordynacji.

 

  1. 1. Wspieranie działań państw członkowskich

(…) UE będzie udzielać wsparcia finansowego dla przystosowania się do zmiany klimatu poprzez proponowany instrument LIFE, który obejmuje podprogram poświęcony działaniom w dziedzinie klimatu. Komisja wykorzysta wieloletnie programy prac wyznaczające cele strategiczne i priorytety tematyczne. Priorytetowo traktowane będą projekty przewodnie związane z najważniejszymi kwestiami międzysektorowymi, transregionalnymi lub transgranicznymi. Promowane będą projekty o potencjale w zakresie demonstracji i możliwości przekazywania wiedzy, jak również zielona infrastruktura i oparte na ekosystemie podejście do adaptacji oraz projekty mające na celu promowanie innowacyjnych technologii przystosowujących do zmiany klimatu. Obejmuje to technologie materialne i niematerialne, takie jak bardziej odporne materiały budowlane i systemy wczesnego ostrzegania. (…)

Działanie 1. Zachęcanie wszystkich państw członkowskich do przyjęcia wszechstronnych strategii przystosowawczych.

Działanie 2. Zapewnienie finansowania w ramach LIFE w celu wspierania, tworzenia potencjału oraz przyspieszenia tempa działań przystosowawczych w Europie (2013-2020).

Działanie 3. Uwzględnienie kwestii przystosowania w ramach Porozumienia Burmistrzów
(http://eucities-adapt.eu/cms/).

 

  1. 2. Lepsze podejmowanie świadomych decyzji

Wiedza na temat kwestii związanych z przystosowaniem na szczeblu decyzyjnym jest coraz większa: istnieje coraz więcej programów badawczych, krajowych i regionalnych strategii przystosowawczych oraz ocen podatności na zagrożenia. (…)

Piąte sprawozdanie oceny IPCC zostanie przyjęte w 2014 r. (…) Przyszły program UE w dziedzinie badań naukowych i innowacji – „Horyzont 2020” – zajmie się kwestią przystosowania do zmiany klimatu w ramach priorytetu „wyzwania społeczne” oraz poprzez inwestowanie w doskonałość naukową i promowanie innowacyjności.

Działanie 4. Uzupełnienie braków wiedzy.

Działanie 5. Dalszy rozwój Climate-ADAPT jako „punktu kompleksowej obsługi” dla informacji o przystosowaniu do zmiany klimatu w Europie.

 

  1. 3. Uodpornienie działań na szczeblu UE na zmianę klimatu: wspieranie przystosowania w kluczowych sektorach podatnych na zagrożenia

(…) Przystosowanie zostało już włączone do prawodawstwa w takich sektorach jak wody morskie, leśnictwo i transport oraz do ważnych instrumentów polityki w dziedzinach takich jak wody śródlądowe, różnorodność biologiczna oraz migracja i mobilność. (…)

Ponadto Komisja przedstawiła wnioski legislacyjne w sprawie uwzględnienia kwestii przystosowania do zmian klimatu w dziedzinach rolnictwa i leśnictwa (http://ec.europa.eu/agriculture/cap-post-2013/legal-proposals/), planowania przestrzennego obszarów morskich oraz zintegrowanego zarządzania strefą przybrzeżną, energii, zapobiegania klęskom żywiołowym i zarządzania ich ryzykiem, transportu, badań naukowych, zdrowia (http://ec.europa.eu/governance/impact/planned_ia/docs/2013_sanco_002_eu_plant_health_law_en.pdf) i środowiska. (…)

Działanie 6. Ułatwienie uodpornienia wspólnej polityki rolnej (WPR), polityki spójności i wspólnej polityki rybołówstwa na zmianę klimatu.

Działanie 7. Zapewnienie bardziej odpornej infrastruktury.

Działanie 8. Promowanie ubezpieczeń i innych produktów finansowych w celu zapewnienia inwestycji i decyzji handlowych odpornych na zmianę klimatu.

 

  1. Zarządzanie, finansowanie i przegląd

 

  1. 1. Ramy koordynacji

Komisja będzie ułatwiać koordynację polityki i dążyć do współpracy z państwami członkowskimi w ramach istniejącego Komitetu ds. Zmian klimatu. (…)

 

  1. 2. Finansowanie przystosowania

(…) Projekt wieloletnich ram finansowych na lata 2014-2020 (MMF) zawiera propozycje zwiększenia wydatków związanych z klimatem do przynajmniej 20% budżetu UE. (…)

Europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne oraz programy „Horyzont 2020” i LIFE zapewniają znaczne wsparcie państw członkowskich, regionów i miast w odniesieniu do inwestowania w programy i projekty przystosowawcze, szczególnie w ramach priorytetów inwestycyjnych dotyczących przystosowania w ramach EFRR i Funduszu spójności.

Ponadto środki przystosowawcze SA wspierane przez fundusze UE i międzynarodowe instytucje finansowe, takie jak Europejski bank Inwestycyjny i Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju. (…)

Ponadto istnieją fundusze specjalne – w tym na szczeblu krajowym – i publiczne instytucje finansowe wspierające działania przystosowawcze, np. w zakresie kontroli zagrożenia powodziowego i postępowania w przypadku suszy. Climat-ADAPT udostępni więcej informacji na temat potencjalnych źródeł finansowania. Państwa członkowskie mogą także korzystać z przychodów ze sprzedaży na aukcji w ramach EU ETS jako źródła wsparcia finansowego na rzecz przystosowania.

 

  1. 3. Monitorowanie, ocena i przegląd

(…) Nacisk kładzie się w dalszym ciągu na monitorowanie skutków, a nie działań przystosowawczych i ich skuteczności. Komisja opracuje wskaźniki, które mogą być pomocne przy ocenie działań przystosowawczych i słabości w całej UE, z wykorzystaniem finansowania w ramach LIFE i innych źródeł.

 

  1. Podsumowanie

W niniejszej strategii określono ramy i mechanizmy służące lepszemu przygotowaniu UE na bieżące i przyszłe skutki zmiany klimatu. Proponuje się osiągniecie tego celu poprzez wspieranie i przyszłe stymulowanie działań państw członkowskich UE w dziedzinie przystosowania, stworzenia podstaw dla lepszego podejmowania świadomych decyzji w zakresie przystosowania w nadchodzących latach, a także poprzez uodpornienie najważniejszych sektorów gospodarczych i politycznych na skutki zmiany klimatu.

Oprac. na podstawie dokumentu Rady Unii Europejskiej z dn. 16.04.2013

COM(2013) 216 final Strategia UE w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu

Link1 Instytu Ochrony Środowiska Ministerstwo Ochrony Środowiska