Budownictwo

4

Wpływ zmian klimatu, na infrastrukturę budowlaną – jej wrażliwość i możliwości adaptacji

Prawidłowe funkcjonowanie infrastruktury – w tym sektora budownictwa – może być zagwarantowane tylko wtedy, gdy będą uwzględnione czynniki klimatyczne. Ocena wpływu zmian klimatycznych wykorzystuje jako poziom odniesienia dla prognozowanych wartości klimatycznych wartości tych elementów, które obecnie stanowią podstawę obowiązujących przepisów technicznych. Klimat oddziałuje w sposób bardzo podobny na wszystkie rodzaje budownictwa Budownictwo w sektorze transportowym podlega takim samym oddziaływaniom jak pozostałe rodzaje budownictwa i dlatego zostały przeanalizowane łącznie.

Analiza przewidywanych zmian klimatu ważnych w aspekcie funkcjonowania budownictwa wskazuje na to, że:

  • nastąpi ocieplenie, wyrażone wzrostem średniej temperatury dobowej oraz zmniejszeniem liczby dni chłodnych,
  • zmniejszy się okres zalegania pokrywy śnieżnej na gruncie,
  • zwiększą się opady, wyrażone zarówno wzrostem maksymalnego opadu dobowego oraz liczbą dni z opadami ekstremalnymi,
  • wskazane w opracowaniu parametry klimatu będą się charakteryzowały dużą zmiennością w odniesieniu do wartości ekstremalnych.

Analizę wpływu zmian klimatu przeprowadzono na podstawie kilku podstawowych elementów klimatycznych, które zagregowano w Umowne Kategorie Klimatu (UKK) opisujące te zjawiska (tab. 1.) a mające znaczenie dla badanego sektora. Ponadto, dla oceny znaczenia poszczególnych kategorii, zaproponowano skalę wrażliwości sektora na oddziaływania klimatu (tab. 2.).

 

Tabela 1. Umowne Kategorie Klimatu (UKK) o istotnym wpływie na sektory

Tabela 1. Umowne Kategorie Klimatu (UKK) o istotnym wpływie na sektory

 

Tabela 2. Skala wrażliwości sektorów na oddziaływania klimatu

Tabela 2. Skala wrażliwości sektorów na oddziaływania klimatu

 

Na wszystkie rodzaje budownictwa warunki klimatyczne wywierają wpływ zależnie od:

  • lokalizacji obiektu budowlanego,
  • posadowienia i fundamentowania,
  • konstrukcji nośnej obiektu,
  • obudowy zewnętrznej obiektu i jej termoizolacyjność,
  • instalacji wewnętrznych,
  • wykonawstwa budowlane.

Wrażliwość sektora budownictwa należy rozważać w odniesieniu wszystkich etapów “życia” budowli tj. od projektowania, wykonawstwa robót budowlanych i technologii wykonawczych, wyrobów i materiałów budowlanych do utrzymania obiektów budowlanych.

Analizę wrażliwości na oddziaływanie umownych kategorii klimatu przeprowadzono dla 5 rodzajów budownictwa:

  • budownictwo mieszkaniowe na terenach zurbanizowanych,
  • budownictwo wiejskie,
  • budownictwo przemysłowe,
  • budownictwo użyteczności publicznej,
  • budownictwo sektora transportu.

Zaproponowany podział, uwzględniający specyfikę wynikającą z pełnionej funkcji użytkowej obiektów budowlanych danego rodzaju, pozwolił na zgrupowanie obiektów o zbliżonych walorach technicznych i podobnej wrażliwości na czynniki klimatyczne lub środowiskowe. Z tego względu w ramach poszczególnych rodzajów budownictwa mogą być ujęte także obiekty budowlane zazwyczaj zaliczane do innych podgrup.

Za najbardziej narażone na zmiany klimatu uznano budownictwo mieszkaniowe na terenach zurbanizowanych (miejskie) oraz na terenach wiejskich (zagrodowe budownictwo kubaturowe). Pozostałe dwa rodzaje, tj. budownictwo przemysłowe i użyteczności publicznej, wykazują większą odporność na zmiany klimatu albo nie różną od dwóch pierwszych.

Na budownictwo mieszkaniowe zlokalizowane na terenach zurbanizowanych składają się budynki mieszkalne wielokondygnacyjne, przede wszystkim w centrach miast, oraz budownictwo jednorodzinne – na obrzeżach lub w małych miastach. To ostatnie – pod względem wrażliwości na zmiany klimatu – jest zbliżone do budownictwa wiejskiego.

 

Budownictwo mieszkaniowe na terenach zurbanizowanych.

Historycznie, miasta były lokowane nad rzekami lub w ich dolinach, ze względu na dostępność wody. To historyczne uwarunkowanie sprawia, że dziś miasta położone w dolinach rzecznych są silnie narażone na powodzie związane z przepływem rzecznym jak i podtopienia w następstwie silnych opadów deszczu i niewielkich spadków terenu uniemożliwiających szybki odpływ wody opadowej. W przeszłości centra miast były lokowane na terenach o dobrych lub bardzo dobrych warunkach gruntowo-wodnych, tzn. podłoże było nośne, a poziom wody gruntowej był wystarczająco niski, nie budowano na terenach podmokłych lub zalewowych. Budynki były posadowione na fundamentach bezpośrednich i były nieznacznie zagłębione.

Obecnie budownictwo lokalizowane jest także na innych terenach, gdyż warunek dostępności wody pitnej jest realizowany poprzez sieci wodociągowe, a z racji ograniczenia terenowego, nowe obiekty mieszkaniowe coraz częściej są wznoszone na terenach o słabych walorach geotechnicznych. W dodatku budynki mają często kondygnacje podziemne. Te tereny w miastach, na których obecnie są lokalizowane budynki, to tereny wcześniej nie zabudowane ze względu na słabonośne podłoże. Coraz częściej zabudowywane są także tereny uznawane niegdyś za tereny zalewowe. Stanowi to główne zagrożenie dla tego rodzaju budownictwa.

Budownictwo mieszkaniowe charakteryzuje ogromna różnorodność rozwiązań materiałowo-konstrukcyjnych, dominują jednak rozwiązania masywne (żelbet, ceramika budowlana, stal), o znacznej odporności ogniowej (gwarantującej bezpieczeństwo pożarowe). Konstrukcja nośna obiektów budownictwa mieszkaniowego na terenach zurbanizowanych jest jednak wrażliwa na czynniki klimatyczne. Musi ona być odporna na takie zagrożenia jak: zmiany temperatury, obciążenie wiatrem i śniegiem. Przy zmieniających się warunkach klimatycznych stosowane obecnie normy i wskaźniki będzie trzeba dostosować do tych zmian.

W tradycyjnym budownictwie mieszkaniowym w ciągu ostatnich 100 lat stosowano obudowę ścian zewnętrznych i stropodachy charakteryzujące się słabą izolacyjnością termiczną. Wymagania podwyższonej izolacyjności termicznej obowiązują w Polsce od ok. 40 lat. Szczególne znaczenie ma termoizolacyjność przegród zewnętrznych w budownictwie prefabrykowanym z drugiej połowy XX w. Jest ono obarczone błędami systemowymi ujawniającymi się w postaci niejednorodności termoizolacji obudowy, a tym samym jest podatne na zmiany temperatury i nie zapewniające komfortu termicznego w warunkach niskich lub wysokich temperatur. Współczesne budownictwo charakteryzuje się znacznie lepszymi wskaźnikami izolacyjnymi i jest bardziej przystosowane do zmieniających się warunków klimatycznych. W użytkowanych obecnie budynkach mieszkalnych najbardziej wrażliwe na zmiany klimatu są instalacje: wodno-kanalizacyjna, grzewcza oraz wentylacyjno-klimatyzacyjna.

Nadmierne ilości wody spowodowane gwałtownymi deszczami mogą stanowić duży problem dla instalacji kanalizacyjnej. Odprowadzanie nadmiaru wody z dachów lub ulic może być utrudnione przez za małą przepustowość istniejących (lub projektowanych) instalacji. Może to powodować dodatkowo zalewanie wszelkiego rodzaju studzienek oraz piwnic. Dachy i tarasy, a także zagłębienia przy ścianach zewnętrznych budynku powinny mieć odprowadzenie wody opadowej do wyodrębnionej kanalizacji deszczowej lub kanalizacji ogólnospławnej. Przy przewidywanych zmianach klimatycznych wydaje się więc konieczne zwiększenie możliwości przepustowej kanalizacji deszczowej. Modernizację infrastruktury wodno – klimatyzacyjnej na terenie całego kraju można osiągnąć poprzez  zwiększenie średnic sieci instalacyjnej lub jej ilości/długości.

 

Budownictwo wiejskie.

Budownictwo wiejskie obejmuje budynki mieszkalne, z reguły jedno – lub dwukondygnacyjne, oraz budynki produkcyjne gospodarstw rolnych. Można tu także zaliczyć obiekty usługowe i użyteczności publicznej, choć pod względem technologicznym są bardziej zbliżone do budownictwa użyteczności publicznej.

Budynki wiejskie najczęściej są budowane w technologii tradycyjnej, tzn. mają ściany murowane z elementów drobnowymiarowych i stropy gęsto żebrowe z wypełnieniem z pustaków lub płytowe żelbetowe. Więźba dachowa z reguły jest drewniana, rzadziej ze stalowych kształtowników. Budynki rzadko są podpiwniczone co sprawia, że w wypadku silnych wiatrów mieszkańcy pozbawieni są możliwości schronienia.

Budownictwo wiejskie charakteryzuje się specyficznymi cechami:

  • rozproszenie przestrzenne co sprawia, że budynki są szczególnie podatne na ekstremalne zjawiska klimatyczne (przede wszystkim oddziaływanie wiatru),
  • wpływ budowlanej tradycji regionalnej (np. strome dachy na terenach górskich, budownictwo drewniane),
  • łączenie funkcji inwestora, wykonawcy i użytkownika obiektu, a także często projektanta,
  • bliskie sąsiedztwo nieuregulowanych cieków wodnych,
  • niski poziom kultury technicznej zarówno wykonawców, jak i przyszłych użytkowników, przejawiający się np. w niestosowaniu wieńców lub izolacji, braku właściwych zabezpieczeń antykorozyjnych czy odwodnień,
  • słaby lub niedostateczny nadzór budowlany.

Lokalizacja budynku może mieć decydujące znaczenie dla oceny zagrożenia następstwami gwałtownych zjawisk klimatycznych tj. zalanie, podtopienie wodą gruntową lub powodziową, deficyt wody, osuwiska, zniszczenia wywołane przez wiatr. Brak dostatecznej wiedzy o metodach zapobiegania tym zdarzeniom już od etapu projektowania i wznoszenia budynków (np. budowa na terenach zalewowych, osuwiskowych lub w rejonach podatnych na silne wiatry) powoduje, że mogą powstawać konstrukcje obarczone błędami wynikającymi z braku wiedzy wykonawcy lub oszczędnościami wprowadzanymi przez inwestora. Budownictwo wiejskie jest obecne na terenie całego kraju, a korzysta z niego nieomal połowa społeczeństwa.

Przyjmując poziom posadowienia budynków wiejskich należy uwzględniać również warunek głębokości przemarzania. Z racji dysponowania przez inwestora stosunkowo dużą powierzchnią terenu, budynki są posadowione z reguły na terenach nośnych i o niższym poziomie wody gruntowej.

Część starej zabudowy (budynki inwentarskie i gospodarcze oraz stodoły), z tytułu niskiej rangi tych budynków, nie jest zaopatrzona w izolacje przeciwwilgociowe, co sprzyja zawilgoceniu murów.

Na terenach wiejskich są budowane także obiekty (np. magazynowe), które mogą mieć konstrukcję nietypową: stosunkowo wysokie zewnętrzne ściany nośne lub słupy (żelbetowe lub stalowe), lekką konstrukcję dachu (dach nieocieplany), z małą liczbą usztywnień poprzecznych. Konstrukcje takie są wrażliwe na silne podmuchy wiatru i na intensywne opady śniegu. Na oddziaływania wiatru są także wrażliwe: szklarnie, napowietrzne linie energetyczne oraz naziemne zbiorniki na gnojowicę. Natomiast zbiorniki zagłębione w gruncie wykazują wrażliwość na wahania poziomu wody gruntowej, która przy wysokim poziomie może doprowadzić do wyparcia konstrukcji z podłoża i awarii zbiornika.

W wypadku starej zabudowy wiejskiej, z obudową ścianami szachulcowymi (szkielet drewniany wypełniony gliną lub ceramiką), wrażliwość na zawilgocenie lub rozmycie jest wysoka, ale budynków tego typu jest coraz mniej.

Uwarunkowania klimatyczne budownictwa mieszkaniowego na terenach zurbanizowanych i wiejskich przedstawiono w formie syntetycznej w tabeli 3.

 

Tabela 3. Wpływ czynników klimatycznych na budownictwo mieszkaniowe

Tabela 3. Wpływ czynników klimatycznych na budownictwo mieszkaniowe

Analogiczne wyniki uzyskano dla do pozostałych rodzajów budownictwa, a sumaryczny wynik przedstawiono niżej w tabeli 4.

 

Budownictwo przemysłowe

Cechą charakterystyczną budownictwa przemysłowego jest przede wszystkim dostosowanie do wymogów wynikających z rodzaju prowadzonej produkcji. Są to zwykle różnego rodzaju budowle o rozbudowanej kubaturze i gabarytach dostosowanych do zamontowanych instalacji. Instalacje te w zależności od rodzaju przemysłu są obudowane (np. hale produkcyjne przemysłu maszynowego) lub pozostają nieobudowane (np. instalacje przemysłu chemicznego). Z racji swojego przeznaczenia i kosztów, są to obiekty, które już na etapie projektowania muszą uwzględniać warunki klimatyczne i gruntowo-wodne. Oprócz odporności na wahania temperatury powietrza i opady obiekty te muszą być odporne na obciążenie wiatrem oraz śniegiem. Instalacje nieosłonięte są szczególnie wrażliwe na warunki klimatyczne, zwłaszcza na opady, silny wiatr czy wyładowania atmosferyczne (wieże, maszty, dźwigi, zbiorniki i in.).

 

Budownictwo użyteczności publicznej

Wrażliwość na warunki klimatyczne wielu obiektów użyteczności publicznej jest identyczna jak pozostałych rodzajów budownictwa, zwłaszcza budownictwa mieszkaniowego na terenach zurbanizowanych. Jednak wyjątkową wrażliwością na podwyższoną temperaturę charakteryzują się: szpitale, hospicja, domy opieki i przedszkola, które w okresie lata muszą być wyposażone w klimatyzację ze względu na silny stres termiczny. Z racji pełnionej funkcji, obiekty sportowe i rekreacyjne, często są lokowane na terenach atrakcyjnych przyrodniczo (nad jeziorami, w lasach, na terenach górskich lub nadmorskich). Narażone na czynniki klimatyczne są szczególnie takie obiekty, jak: skocznie i wyciągi narciarskie, schroniska górskie, które z założenia muszą być odporne na silny wiatr, obciążenie śniegiem i oblodzenie. Natomiast przystanie jachtowe są zagrożone powodziami, podtopieniami i szkwalistym wiatrem. W nowych, prognozowanych warunkach klimatycznych należy liczyć się z nasileniem się takich zjawisk. Obiekty takie są wrażliwe na bardzo wysoką lub bardzo niską temperaturę powietrza oraz silne wiatry i intensywne opady atmosferyczne, szczególnie na etapie prowadzenia robót budowlanych i remontowych.

        Obiekty użyteczności publicznej i przemysłowe są podatne na zmiany temperatury, szczególnie ze względu na duże powierzchnie, i łatwo ulegają albo przegrzaniu albo wychłodzeniu. Dlatego wraz z nasilaniem się częstości występowania skrajnych temperatur konieczne jest zapewnienie im skutecznej izolacji termicznej. Także oczekiwany wzrost częstości występowania intensywnych opadów wymaga skutecznego systemu odprowadzania wód opadowych i dobrej izolacji przeciwwilgociowej.

Jakościową ocenę relacji między warunkami klimatycznymi a etapami życia obiektów budowlanych przedstawiono w tabelach 4. i 5.

 

Tabela 4. Oddziaływanie Umownych Kategorii Klimatu na sektor budownictwa

Tabela 4. Oddziaływanie Umownych Kategorii Klimatu na sektor budownictwa

 

 

Tablica 5. Zakres oddziaływania  aktualnych warunków klimatycznych w wybranych kategoriach UKK na różnych etap życia obiektów budowlanych

Tablica 5. Zakres oddziaływania  aktualnych warunków klimatycznych w wybranych kategoriach UKK na różnych etap życia obiektów budowlanych

 

 

 Wpływ oczekiwanych zmian klimatu na budownictwo

Porównanie zapisów norm budowlanych, projektowania obiektów budowlanych, z wynikami prognozowanych zmian klimatu, wskazuje na konieczność monitorowania zmian klimatu i sukcesywne uwzględnianie ich przez wprowadzanie stosownych korekt w załącznikach krajowych do norm europejskich.

 

Tabela 6. Negatywne oddziaływanie prognozowanych zmian klimatu na sektor budownictwa

Tabela 6. Negatywne oddziaływanie prognozowanych zmian klimatu na sektor budownictwa

 

Przedstawiona w tab. 6. wrażliwość sektora budownictwa wskazuje na konieczność uwzględnienia zmian klimatu w załącznikach krajowych do eurokodów w zakresie oddziaływania, przede wszystkim, opadów oraz wiatru, i to na etapie: projektowania, wykonawstwa robót budowlanych, w tym posadowienia i fundamentowania, oraz utrzymania obiektów. Zmiana oddziaływania elementów klimatycznych powinna znaleźć swoje odbicie w zakresie projektowania zarówno posadowienia, jak i konstrukcji nośnej budowli. Krytycznym elementem wymagającym zmian w całym procesie budowy są sieci kanalizacyjne, które musza być przygotowane na odbiór większej ilości wód opadowych. Oddziaływanie opadów ulewnych musi być uwzględnione w odniesieniu do sprawności sieci kanalizacyjnych, lokowania budowli na terenach zalewowych oraz występowania osuwisk skarp i rozmywania podpór mostowych. Gwałtowne wzrosty temperatury w okresach zalegania pokrywy śnieżnej mogą być także przyczyną powstawania znacznych odpływów wód roztopowych, które mogą powodować przeciążenia sieci deszczowych.

Przy dalszym wzroście temperatury powietrza, a tym samym gruntu, może zajść potrzeba zmiany zasad  projektowania sieci przy ustalaniu minimalnych zagłębień kanałów ze względu na zmniejszenie grubości warstwy gruntu zamarzającej. Zmiany temperatury muszą być także brane pod uwagę przy projektowaniu oczyszczalni ścieków ze względu na jej  wpływ na przebieg procesów biologicznego usuwania zanieczyszczeń.

Porównanie zapisów norm budowlanych i prognoz dotyczących zmiany klimatu wskazuje na konieczność uwzględnienia wzrostu częstości występowania przewidywanych ekstremalnych wartości prędkości wiatru. Ze względu na obserwowane obecnie występowanie silnych wiatrów, powodujących zniszczenia szczególnie na obszarach wiejskich, istnieje konieczność opracowania zasad „bezpieczniejszego” budowania na terenach narażonych na silne wiatry.

Jednak prognozy wiatru budzą największe zastrzeżenia, ze względu na dużą niepewność prognoz tego elementu. Obserwowane obecnie losowe występowanie silnych wiatrów i ich lokalny charakter nie dają możliwości określenia stref szczególnie zagrożonych tym zjawiskiem. Wydaje się, że jedynym możliwym działaniem, szczególnie w wypadku budownictwa wiejskiego, jest przygotowanie pomieszczeń umożliwiających mieszkańcom bezpieczne schronienie na wypadek huraganu lub trąby powietrznej. Wymaga to o jednak bardzo sprawnego funkcjonowania służby ostrzegawczej i dostarczania ostrzeżeń z wyprzedzeniem umożliwiającym schronienie się.

Czynnikiem, który powinien być także uwzględniany na każdym etapie życia obiektu, jest wysoka temperatura oddziałująca przede wszystkim na czynnik ludzki. Jeśli tendencja wzrostu temperatury, wyrażona kilkustopniowym podwyższeniem średniej temperatury dobowej oraz skróceniem okresu grzewczego, utrzyma się w drugiej połowie stulecia, będzie konieczna analiza adekwatności obecnie stosowanych norm w zakresie termoizolacji, zasad ogrzewania i klimatyzacji budynków lub zasad odśnieżania dachów. Z tych samych powodów może wystąpić potrzeba projektowania rozwiązań uwzględniających występowanie upałów (np. problem klimatyzacji i wentylacji obiektów). W najbliższej perspektywie (rok 2030, 2050) jednak nie przewiduje się konieczności zmian przepisów odnośnie obudowy zewnętrznej.

W wypadku ujemnych temperatur i śniegu należy się spodziewać złagodzenia intensywności oddziaływania tych elementów na sektor budownictwa, ale ze względu na dotychczasowe wieloletnie doświadczenia, wymagania techniczne zawarte w normach należy pozostawić na niezmienionym poziomie. Należy zakładać, że zapisy normowe wynikające z wieloletniego doświadczenia gwarantują bezpieczne projektowanie obiektów budowlanych w wypadku wystąpienia zjawisk ekstremalnych, obserwowanych w latach ubiegłych. Zmiana ta może mieć także istotny wpływ na technologie i warunki wykonawstwa robót budowlanych oraz utrzymanie obiektu budowlanego. Nowego znaczenia mogą nabrać zagadnienia związane z warunkami pracy, szczególnie w odniesieniu do okresów z wysokimi temperaturami.

Pozostałe kategorie klimatu w odniesieniu do etapu projektowania, jak i do robót budowlanych, stosowanych materiałów i wyrobów budowlanych, mogą oddziaływać w zakresie zbliżonym do obecnie obserwowanego. Zwrócić należy jednak uwagę na dużą dynamikę zmian warunków klimatycznych (np. duże wahania dobowe temperatury), które mogą negatywnie wpływać zarówno na prace budowlane, jak i wymagania nałożone na właściwości wyrobów budowlanych.

Działania adaptacyjne mające na celu ograniczenie negatywnych skutków oddziaływania zmian klimatu na sektor budownictwa powinny dotyczyć w szczególności:

  • dostosowania do zmian klimatu norm stosowanych do projektowania obiektów budowlanych,
  • monitorowania kosztów prewencji i likwidacji szkód oddziaływania czynników klimatycznych,
  • monitorowania rzeczywistych zmian klimatu.

 

Wpływ zwiększenia oddziaływania wiatru

Część zjawisk wynikających ze zmian klimatu może wpływać bezpośrednio na obniżenie bezpieczeństwa konstrukcji. Należy do nich przede wszystkim zwiększenie gwałtowności porywów wiatru, zwiększenie częstości występowania trąb powietrznych oraz szkwałów burzowych. Polska norma dotycząca obciążenia wiatrem nakazuje ustalenie, czy konstrukcja obiektu budowlanego jest podatna na dynamiczne działanie wiatru, czy też nie jest. Ocenę podatności uzależnia od okresu drgań własnych konstrukcji oraz od zdolności ich tłumienia.

Wzrost gwałtowności działania porywów wiatru jest szczególnie niebezpieczny dla obiektów wysokich i wysokościowych. Zgodnie z obowiązującymi w Polsce przepisami za budynek wysokościowy uznaje się budynek o wysokości powyżej 55 m. Ze względu na złożony charakter oddziaływań wiatrowych, nie można w sposób prosty określić bezpośredniego wpływu wiatru na budynek. Uzależnione to jest nie tylko od samego wiatru, ale przede wszystkim od sztywności przestrzennej całej konstrukcji, szczegółów połączeń poszczególnych elementów, rodzaju elewacji, a także rozwiązań architektonicznych tworzących wystrój wewnętrzny, zastosowania dodatkowych tłumików (w budynkach bardzo wysokich). Wszystko to wpływa na częstość drgań własnych konstrukcji (inną dla każdego rozwiązania) i sztywność giętną całego układu konstrukcyjnego. O skomplikowanym i bardzo zindywidualizowanym charakterze zjawiska świadczy fakt, że częstość porywów wiatru oddziałującego na jeden budynek wysokościowy może być zbliżona do częstości drgań własnych konstrukcji tego budynku, stwarzając niebezpieczeństwo rezonansu, podczas gdy dla innego budynku, częstości te nie mają żadnego wpływu. Oprócz budynków wysokościowych na oddziaływanie wiatru szczególnie narażone są konstrukcje halowe, wieże, mosty, w tym mosty podwieszone i wiszące, wiadukty, estakady.

Grupą podatną na wzrost dynamicznego oddziaływania wiatru są obiekty zabytkowe, na które w sposób destrukcyjny mogą wpływać również: częstość występowania i gwałtowność opadów, z dużą ich zmiennością w czasie, wzrost poziomu wód gruntowych, zwiększenie liczby powodzi będących następstwem ulewnych, gwałtownych deszczy. Wydaje się, że w obliczu prognozowanych zmian klimatycznych, budowlane obiekty zabytkowe, będące znaczącą częścią dziedzictwa narodowego, wymagają specjalnej uwagi. Uwzględniając ich aktualny stan techniczny powinny być podjęte niezwłocznie działania dotyczące ich rewitalizacji, a przynajmniej zabezpieczenia pod względem bezpieczeństwa konstrukcji i użytkowania. Elementami konstrukcji szczególnie narażonymi na dynamiczne działanie porywów wiatru, nasilenie wiatru, występowanie trąb powietrznych, są konstrukcje dachów obiektów zabytkowych.

 

Wpływ zwiększenia oddziaływania wody

Zwiększenie częstości występowania i sum ulewnych opadów deszczu, gwałtowność tych opadów, podniesienie poziomu wód gruntowych, podnoszenie się poziomu morza, z możliwością zalewania terenów przybrzeżnych, podnoszenie się poziomu rzek ze zwiększeniem ilości powodzi, stwarzają nowe zagrożenia dla budynków istniejących oraz wymuszają przeanalizowanie nowego podejścia przy projektowaniu nowych inwestycji.

Należy opracować i stopniowo wprowadzać przepisy regulujące zasady odbudowy, remontów i rozbiórek obiektów budowlanych zniszczonych lub uszkodzonych w wyniku działania żywiołu. Dyrektorzy regionalnych zarządów gospodarki wodnej powinni mieć prawo wyznaczania terenów objętych całkowitym lub częściowym zakazem budowy nowych obiektów budowlanych, a także stawiania wymagań przy renowacji już zniszczonych budynków.

Wysoki poziom wód gruntowych jest szczególnie niebezpieczny dla budynków istniejących, w tym przede wszystkim budynków starych, nieposiadających izolacji przeciwwodnej, zarówno poziomej, jak i pionowej, lub posiadających ją uszkodzoną. Obecnie obowiązuje podział na trzy typy izolacji przeciwwodnych: ciężką, gdy poziom wód gruntowych znajduje się wyraźnie ponad poziomem  posadowienia i ponad poziomem podłogi w piwnicy (powyżej ok. 40 -50 cm), średnią (poniżej ok. 40 – 50 cm) i lekką – przeciwwilgociową, gdy poziom wody gruntowej znajduje się poniżej poziomu posadowienia. Praktyka inżynierska wskazuje na to, iż stosowanie izolacji przeciwwilgociowej typu lekkiego może być niewystarczające przy podnoszeniu się poziomu wód gruntowych oraz zwiększeniu ilości opadów deszczu.

Doświadczenia innych państw (np. Wietnam) pokazują, że można dostosować technologię budowlaną do warunków istniejących na terenach zalewowych, np. poprzez wznoszenie budynków na fundamentach pośrednich (palach) z podniesionymi poziomami użytkowymi. W warunkach polskich rozwiązania takie wymagają uzasadnienia ekonomicznego.

Wśród grupy budynków najbardziej podatnych na zagrożenia związane z wodą, podobnie jak w wypadku oddziaływania wiatru, są obiekty zabytkowe.

Ulewne deszcze i woda powodziowa mogą sprzyjać powstawaniu osuwisk gruntu. Działania profilaktyczne powinny zakładać wzmocnienie gruntów przede wszystkim pod budynkami istniejącymi lub projektowanymi oraz nasypami drogowymi, w rejonach szczególnie narażonych na wystąpienie osuwisk.

 

Bezpieczeństwo pożarowe

Wydłużenie okresów z wysoką temperaturą i nasłonecznieniem, przy jednoczesnym zwiększonym parowaniu, może doprowadzać do pojawiania się częstych susz, zwiększających niebezpieczeństwo występowania pożarów. Zgodnie z rozporządzeniem określającym wymagania bezpieczeństwa pożarowego budynki zostały podzielone na budynki: ZL – zagrożenie ludzi (budynki mieszkalne, usługowe), PM – zagrożenie mienia (budynki produkcyjne i magazynowe), IN – zagrożenie inwentarza (budynki inwentarskie).

Spodziewając się narastania liczby pożarów w okresie lata, należy podjąć działania zwiększające bezpieczeństwo pożarowe budynków przez działania profilaktyczne uniemożliwiające lub utrudniające rozprzestrzenianie się pożarów szczególnie na obszary zurbanizowane.

Oprac. na podstawie ekspertyz projektu KLIMADA

Link1 Instytu Ochrony Środowiska Ministerstwo Ochrony Środowiska