Turystyka

9

Turystyka – Wpływ zmian klimatu, wrażliwość i adaptacja do zmian

Sektor turystyki podobnie jak rolnictwo, rynek ubezpieczeń, energetyka i transport jest uważany za wysoce wrażliwy na zmiany klimatu . Przyczyną są jego bezpośrednie związki ze środowiskiem oraz pogodą. Zmiany klimatu i ich skutki są widoczne na całym świecie, czego odzwierciedleniem jest popularność określonych destylacji.

Klimat jest jednym z głównych czynników determinujących turystykę, gdyż określa przydatność lokalizacji dla szerokiego zakresu działalności turystycznej, kształtuje sezonowość popytu turystycznego oraz ma istotny wpływ na koszty operacyjne tj. transport, ogrzewanie i chłodzenie, sztuczne naśnieżanie i nawadnianie, zaopatrzenie w wodę i żywność, oraz koszty ubezpieczenia. Tak więc  zmiany w długości i jakości sezonów turystycznych  mogą  mieć znaczący wpływ na konkurencyjność między miejscowościami, a tym samym profil powtarzalności przedsiębiorstw turystycznych. Badania wskazują, że przesunięcie w kierunku wyższych szerokości geograficznych i wysokości atrakcyjnych warunków klimatycznych do „uprawiania turystyki” jest bardzo prawdopodobne.  Przewidując  redystrybucję ruchu turystycznego pod wpływem zmiany klimatu, należy brać także pod uwagę stałość preferencji oraz lojalność gości wobec tradycyjnie wybieranych kierunków wyjazdów turystycznych. IPCC stwierdziło, że wzrost natężeń częstotliwości i natężeń niektórych ekstremalnych zjawisk pogodowych i  klimatologicznych (np. fale upałów, susze, powodzie, tropikalne cyklony) prawdopodobnie w wyniku przewidywanych zmian klimatu (IPCC 2007a). Takie zmiany wpłyną na przemysł turystyczny poprzez zwiększenie szkód w infrastrukturze, zaostrzone wymagania bezpieczeństwa, wyższe koszty operacyjne (np. ubezpieczenia, zapasowej wody i energii elektrycznej, i ewakuacji) oraz przerwy w działalności turystycznej.

Z powodu zmiany klimatu warunki środowiskowe, jako zasób dla turystyki, mogą się znaleźć w sytuacji krytycznej, a zmiany warunków środowiskowych wywołać głębokie skutki dla turystyki na poziomie lokalnym takie jak spadek dostępności wody, utratę różnorodności biologicznej, zmniejszenie walorów estetycznych krajobrazu, zmiany produkcji rolnej, zwiększenie naturalnego zagrożenia wybrzeży erozją  i powodziami, szkody w infrastrukturze i zwiększenie częstości występowania chorób tropikalnych. W przeciwieństwie do różnych skutków bezpośrednich zmian klimatu wpływających  na turystykę, pośrednie skutki środowiskowe wywołane zmianami klimatu są prawdopodobnie w dużej mierze negatywne.

Atrakcyjność turystyczna Polski jest, w stosunku do Europy Południowej i Zachodniej, umiarkowana, podobnie jak pozostałych krajów Europy Środkowej i Północnej. Usługi turystyczne ukierunkowane są przede wszystkim na turystę krajowego. Turystyka przyjazdowa stanowi w skali rocznej ok.20% całkowitego ruchu turystycznego w kraju.
Turystyka jest definiowana jako rodzaj biernej lub aktywnej rekreacji i/lub poszerzanie wiedzy o odwiedzanych regionach.

Do rodzajów turystyki cieszących się największa popularnością należą:

  1. Turystyka  na wybrzeżu morza („plażowa”),
  2. Turystyka wodna,
  3. Turystyka górska zimowa i letnia,
  4. Turystyka krajoznawcza,
  5. Turystyka kulturowa,
  6. Turystyka aktywna (narciarska, rowerowa, konna, piesza).

Turystyka w Polsce koncentruje się przede wszystkim w kilku regionach kraju tj. na wybrzeżu Bałtyku, pojezierzach Pomorskim, Warmińsko-Mazurskim i Suwalskim i niektórych rzekach, w  obszarach górskich(głównie Karpaty i Sudety), w parkach narodowych oraz w obszarach  o szczególnych walorach kulturowych i kultu religijnego.

Praktycznie biorąc wszystkie wymienione rodzaje turystyki są w mniejszym lub większym stopniu uzależnione od warunków klimatycznych. Oba kluczowe elementy infrastruktury turystycznej, tj. budownictwo i transport, są w taki sam sposób uzależnione od zmian klimatycznych jak oba wymienione sektory. Natomiast uzależnienie specyficznych aktywności turystycznych zależy od regionu i rodzaju turystyki.

Wybrzeże Bałtyku i Pojezierza

Wzrost temperatury w sezonie letnim w Europie Południowej i spadek komfortu turystycznego zmniejsza atrakcyjność tej destylacji w ruchu turystycznym na korzyść krajów Europy Północnej, w tym także wybrzeża Bałtyku. Zwiększająca się częstotliwość okresów z dużym usłonecznieniem oraz wyższą temperatura sprzyjają  wzrostowi atrakcyjności wypoczynku nad morzem i nad jeziorami, ale jednocześnie zwiększają zagrożenie wynikające z pogorszenia jakości wody będącego efektem gwałtownego rozwoju glonów i koncentracji zanieczyszczeń. Wzrost poziomu morza i zwiększona aktywność sztormów, zwłaszcza w okresie zimowym, wpływać będą na destrukcję plaż i wybrzeży klifowych, a także mogą zagrozić infrastrukturze turystycznej (mariny, przystanie, infrastruktura plażowa i in.).

W przypadku turystyki wodnej wzrośnie zagrożenie większą częstotliwością burz, silnych wiatrów z gwałtownymi porywami oraz ulew. Ograniczeniu negatywnych konsekwencji tych zjawisk może służyć sprawny system monitoringu i ostrzegania. Niskie stany wody w rzekach w okresie susz utrudniać będą turystykę kajakową i żeglugę. Z drugiej strony wydłużony sezon turystyczny będzie umożliwiać poszerzenie oferty wypoczynku także dla osób w wieku nieprodukcyjnym, zwłaszcza osób starszych. 

Obszary górskie

Wydłużenie sezonu letniego i wyższa temperatura oraz większa liczba dni słonecznych wpłyną korzystnie na letnią turystykę górska. Zagrożeniem dla amatorów turystyki pieszej i wspinaczkowej mogą być nagłe i częstsze burze oraz ulewy powodujące osuwiska.

W okresie zimowym kluczowym problemem jest trwałość i wysokość pokrywy śnieżnej, która w warunkach zmieniającego się klimatu będzie mniejsza i szybciej zanikać. Może to mieć daleko idące konsekwencje dla sportów zimowych zwłaszcza w niższych partiach gór. Biorąc pod uwagę ograniczoną dostępność wody  i niesprzyjające warunki termiczne do sztucznego naśnieżania może to prowadzić do zubożenia oferty turystycznej i spadku dochodów ludności żyjącej z tej dziedziny turystyki i rekreacji.

Turystyka kulturowa

Ten rodzaj turystyki jest stosunkowo najbardziej odporny na zmiany klimatyczne. Upały, ulewy mogą zwiększyć uciążliwość takiej turystyki, jednak biorąc pod uwagę fakt, że zwykle ogranicza się ona do środków transportu i obiektów zamkniętych, zjawiska takie mogą czasowo utrudniać zwiedzanie. Uniemożliwić czasowo ten rodzaj turystyki mogą tylko powodzie i podtopienia w miastach w wyniku gwałtownych opadów.

Turystyka krajoznawcza

Poza wymienionymi powyżej regionami, obejmuje ona przede wszystkim parki narodowe, rezerwaty przyrody oraz parki krajobrazowe. Wrażliwość tych obiektów jest taka sama jak  w omawianych pozostałych rejonach. Dodatkowym zagrożeniem dla rozwoju turystyki krajoznawczej jest zmiana lub zubożenie zasobów przyrodniczych na skutek m.in. zmian klimatu prowadzących do wymierania istniejących gatunków przyrodniczych i pojawiania się nowych. W dłuższym horyzoncie czasowym zmiany temperatury i, w mniejszym stopniu, opadów będą zmniejszać atrakcyjność turystyczną  obszarów chronionej przyrody m.in. poprzez  zmniejszanie ich bioróżnorodności.

W odniesieniu do wszystkich rodzajów turystyki oczekiwana zmiana struktury opadów w kierunku wzrostu opadów nawalnych, długich okresów bezopadowych, spadku pokrywy śnieżnej oraz wzrost temperatury mogą utrudniać racjonalne zarządzanie wszystkimi rodzajami turystyki (niedobory wody, erozja i osuwiska zboczy, niszczenie infrastruktury, ograniczenie działalności np. wyciągów narciarskich i in.) .

Adaptacja wymienionych rodzajów turystyki do spodziewanych zmian klimatu wymagać będzie zarówno zmian w ofercie turystycznej jak i podjęciu szeregu działań także o charakterze inwestycyjnym. W każdym przypadku koniecznej jest utworzenie i wzmocnienie monitoringu zjawisk klimatycznych oraz stworzenie systemu wczesnego ostrzegania o zagrożeniach, a także rozwój alternatywnych form turystyki jak ekoturystyka, turystyka wiejska, agroturystyka, turystyka zdrowotna, turystyka motywacyjna.

Ponadto celowe jest uwzględnienie konkretnych działań w przyszłej strategii turystycznej w najbardziej wrażliwych regionach turystycznych:

  • wybrzeże Bałtyku: W związku z podnoszeniem poziomu morza, zwiększeniem biologicznych zanieczyszczeń wody w przypadku okresów z wysoką temperaturą i niszczeniem plaż przez sztormy, tradycyjne plażowanie powinno być częściowo zastąpione „plażowaniem” przy basenach hotelowych i miejskich.
  • obszary górskie: stopniowe ograniczanie obszarów z pokrywą śnieżna przeznaczonych dla turystyki narciarskiej oraz skrócenie sezonu sportów zimowych, wymusza wykreowanie alternatywnej oferty dla turystów w sezonie zimowym (w ramach turystyki narciarskiej – np. narciarstwo biegowe na rolkach czy zjazdowe na igielicie czy innej sztucznej nawierzchni) lub w ogóle w ramach innych typów turystyki.

Pojezierza:

Zapewnienie bezpieczeństwa turystów, szczególnie uprawiających turystykę wodną (kajakarstwo, żeglarstwo) w sytuacji zaistnienia ekstremalnych zjawisk pogodowych takich jak: burze, silne wiatry, ulewy, etc.

Miasta i turystyka kulturowa.

Zapewnienie warunków do poprawy komfortu termicznego i sanitarnego turystów w okresach fal upałów oraz zapewnienie bezpieczeństwa w trakcie burz i opadów nawalnych.

 

Oprac. na podstawie ekspertyz projektu KLIMADA

 

Link1 Instytu Ochrony Środowiska Ministerstwo Ochrony Środowiska