Finansowanie ochrony środowiska i adaptacji do zmian klimatu

finansowanie adaptacji

Podsekretarz stanu w MŚ Aneta Wilmańska wzięła udział w konferencji Creating Sustainable National and Local Level Financing Models for Climate Change Adaptation and Environment, towarzyszącej Szczytowi Klimatycznemu.

Uczestnicy spotkania dyskutowali o modelach finansowania ochrony środowiska, a w szczególnosci o systemowych rozwiązaniach zaangażowania władz lokalnych i państwowych w działania zapobiegające zmianom klimatu. Zastanawiano się jak ułatwić przepływ funduszy i usprawnić korzystanie z mechanizmów gwarantujących środki na adaptację do zmian klimatycznych.

Przedstawiony został polski system finansowania ochrony środowiska – zarówno w aspekcie historycznym, jak i obecnych działań, a także oenzetowski mechanizm LoCal (Local Climate Adaptive Living Facility).

Minister Aneta Wilmańska: – Polski system funduszy ekologicznych stanowi unikalny w skali światowej mechanizm, zarówno pod względem rozmiarów, jak i form działania. System ten zyskał międzynarodowe uznanie, w tym Komisji Europejskiej, Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) oraz Banku Światowego. W nadchodzących latach, obok tradycyjnie prowadzonych dotychczas działań proekologicznych, istotnie na znaczeniu powinna zyskać również problematyka zmian klimatu, przede wszystkim ze względu na wielowymiarowy i globalny charakter tego zagadnienia.

W swoim wystąpieniu minister Wilmańska podkreslała również znaczenie zasady zrównoważonego rozwoju dla konstruowania systemu finansowania oraz określania ram prawnych działań prośrodowiskowych: – Zasada zrównoważonego rozwoju stała się jedną z fundamentalnych norm funkcjonowania państwa polskiego – znalazła odzwierciedlenie w Konstytucji RP. Władze zostały zobligowane do ochrony środowiska, a także do prowadzenia polityki zapewniającej bezpieczeństwo ekologiczne współczesnemu i przyszłym pokoleniom.

W spotkaniu wzięli udział m.in. przedstawiciele Kancelarii Prezydenta, Ministerstwa Rozwoju Regionalnego, organizacji międzynarodowych i agencji zagranicznych.

***

Finansowanie ochrony środowiska w Polsce

Jedną z najważniejszych instytucji, która zajmuje się finansowaniem ekologicznych inwestycji w Polsce jest Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Powstał on w czasach transformacji gospodarczej. Obecnie funkcjonujący system finansowania ochrony środowiska obejmuje Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz 16 wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej.

Narodowy Fundusz to instytucja wspierająca przedsięwzięcia ekologiczne w skali całego kraju. Wojewódzkie Fundusze realizują, od 20 lat, programy ochrony środowiska na szczeblu regionalnym.

Przychodami funduszy są m.in. wpływy z tytułu opłat wnoszonych przez przedsiębiorstwa za korzystanie ze środowiska, zgodnie z zasadą zanieczyszczający płaci. Formy pomocy, jakie udzielają fundusze to przede wszystkim dotacje i  pożyczki. Narodowy i wojewódzkie fundusze zapewniają zarówno wsparcie finansowe w postaci pomocy zwrotnej i bezzwrotnej, a także służą beneficjentom wsparciem merytorycznym. Taka oferta funduszy stanowi niezwykle istotną pomoc szczególnie dla jednostek samorządu terytorialnego, przedsiębiorców oraz NGOs.

W ostatnich latach wydatki Narodowego Funduszu i wojewódzkich funduszy na zadania proekologiczne w skali kraju systematycznie rosną, przekraczając średnio 7 mld zł rocznie. Dzięki działaniom funduszy udało się zdecydowanie poprawić stan polskiego środowiska naturalnego, tj.

  • ograniczono emisję pyłów;
  • wsparto program budowy oczyszczalni  ścieków;
  • radykalnie ograniczono emisję szkodliwych substancji do środowiska;
  • stworzono system gospodarowania odpadami;
  • wzmocniono ochronę przyrody.

Działaniom inwestycyjnym towarzyszą również, wspierane finansowo przez fundusze, różnorodne, angażujące wiele grup społecznych, projekty w dziedzinie edukacji ekologicznej.

W ciągu 20 lat działalności, w okresie 1993-2012, nakłady finansowe wszystkich WFOŚiGW na zadania w ochronie środowiska przekroczyły 29 mld zł. W sumie fundusze ekologiczne dofinansowały projekty w ochronie środowiska kwotą ponad 62 mld zł.

Efekty 20 lat działania wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej (1993-2012) – przykłady

Długość wybudowanych sieci kanalizacyjnych (km) – 60 236

Długość wybudowanych sieci wodociągowych (km) – 18 149

Ograniczenie emisji dwutlenku węgla (Mg) – 6 809 841

Wybudowane i zmodernizowane składowiska odpadów o pojemności (m3)  – 41 268 316

Wybudowane i zmodernizowane oczyszczalnie ścieków (szt.) – 18 167

Długość odbudowanych i remontowanych koryt rzek, potoków oraz wałów przeciwpowodziowych (km) – 18 956

Fundusze odegrały też wielką rolę w absorpcji środków pomocowych z Unii Europejskiej, szczególnie w okresie przedakcesyjnym i jako wsparcie finansowe dla programów „starej” perspektywy finansowej z budżetu Unii Europejskiej na lata 2004-2006 oraz budżetu 2007-2013.

Najistotniejsze pod względem rozmiaru finansowego i członkostwa Polski w Unii Europejskiej jest pełnienie przez Narodowy Fundusz oraz wojewódzkie fundusze roli Instytucji Wdrażającej dla priorytetów Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko (PO IiŚ) w latach 2007-2013. Program Infrastruktura i Środowisko stanowi obecnie jedno z najważniejszych źródeł finansowania ochrony środowiska w Polsce. Z budżetu PO IiŚ (2007-2013) przekraczającego 28 mld euro, na inwestycje w zakresie ochrony środowiska przeznaczono ponad 5 mld euro.

Obecnie system funduszy ekologicznych stanowi unikalny w skali światowej mechanizm, zarówno pod względem rozmiarów, jak i form działania. Zyskał on międzynarodowe uznanie, w tym Komisji Europejskiej, Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) oraz Banku Światowego. Polski system stawiany jest za wzór dla rozwijających się gospodarek i krajów, które znajdują się w okresie przekształceń ustrojowych.

Link1 Instytu Ochrony Środowiska Ministerstwo Ochrony Środowiska